• 27.08.2013
    Mogelijkheden tot ontzamelen

  • Mogelijkheden tot ontzamelen

    De Ongeschonden Stad

    Het beeld De Verwoeste Stad maakte de Russische kunstenaar Ossip Zadkine ter nagedachtenis aan het bombardement van 1940 op de stad Rotterdam. Hierbij werd het centrum van de stad weggevaagd wat verbeeld is door het ontbrekende hart in de mensfiguur.

    Een zelfde lot wordt voor het beeld voorkomen door het in te gieten met een transparante kunststof. De vloeistof vult het gat en zo krijgt de verwoeste stad haar hart terug. Van deze mal kunnen meerdere afgietsels gemaakt worden. De replica’s bevolken de stad waardoor het risico op vernieling, beschadiging en vernietiging van het origineel marginaal zijn geworden.

    Locatie
    Plein 1940, Rotterdam

    Gebruikte kunst
    De Verwoeste Stad, Ossip Zadkine, 1951

    Urban Artning

    We kennen de performance art; een kunststroming ontstaan in de jaren zestig waarin de kunst de straat op ging in dialoog met de passant.
    We kennen urban gardening; het aanbrengen en onderhouden van groen in de stad op onverwachte plekken op onverwachte manieren.
    We kennen urban knitting; een vorm van straatkunst waarin vormen op straat worden ingepakt met breisels.
    In 2011 hadden we de Post-It Wars; werknemers maakten artistieke creaties op de ramen van het kantoor met Post-It papiertjes.
    Wellicht is het tijd voor urban artning: het maken van kunst in de openbare ruimte is dan niet alleen voorbehouden aan de kunstenaar maar wordt van ons allemaal. Daarmee wordt kunst alom aanwezig. Daarmee wordt de verzameling van de kunst in de openbare ruimte door het toevoegen van massa ontzameld en zodoende is kunst overal.

    Locatie
    Het Park, Rotterdam

    Gebruikte kunst
    Beukelsdijk, Florentijn Hofman 2004
    Transformatie Huisje, Roeland Otten 2009
    Tollens Monument, J.T. Strackee 1860Ooshaky vol. 3, Maluka 2012

    Opbergen

    De wijkvernieuwing in Nieuw Crooswijk loopt al jaren vertraging op. Het niet afgeven van sloopvergunningen of het weigeren mee te weken aan woningonttrekkingen hebben er toe geleid dat de wijk niet werkelijk van de grond komt. Het beeld van Sigurdur Gudmundsson is ontwikkeld in het kader van de stadsvernieuwing in Crooswijk in de jaren ’80 van de vorige eeuw. Kunst in de nieuwe wijk zorgde voor markering en verlevendiging van de openbare ruimte. Het beeld, wat een abstract schip voorstelt kan opnieuw ingezet worden. De bergen puin en de grote zandvlaktes bieden ruimte om kunst (tijdelijk) op te bergen. De bouwputten van Rotterdam zullen opgesierd worden met kunst die tevens moet wijken, al varend op of zinkend in de golven van zand. Als een tweede begraafplaats in Crooswijk voor afgedane kunst.‘Zonder titel’Han Goan LimDwaallichtJeanne van Heeswijk

    Locatie
    Crooswijk, Rotterdam

    Gebruikte kunst
    Achterover vallende man, Cor van Kralingen, 1950
    Zonder titel, Han Goam Lim, 1986
    Zonder titel, Sigurdur Gudmundsson, 1988

    De stad bevolkt

    Het grootste commentaar op de Rotterdamse binnenstad is misschien wel dat deze ontvolkt is na de wederopbouw. Vergeleken met andere wereldsteden wonen er heel weinig mensen, en lijkt het centrum soms uitgestorven. De sculpturen in de stad vormen de figuranten op de rustige plekken. Daar waar niet veel mensen komen, hebben zij een onderonsje. Ze vertellen elkaar de verhalen van de stad, de verhalen die niet vergeten mogen worden.

    Locatie
    Westplein

    Gebruikte kunst
    Wilhelmina, Charlotte van Pallandt, 1968
    Hugo de Groot, Auke Hettema, 1969
    Johan van Oldenbarnevelt, Ch. van Wijk, 1920

    Beloften

    Het Museumpark in Rotterdam draagt een belofte in zich mee. Deze belofte is met de verbouwingen naar ontwerp van OMA niet geheel ingewilligd. Hoewel de Europese vlag, het stralend witte kiezeltapijt en het park er prachtig bij liggen, missen de acteurs en de figuranten. Het spel van kijken en bekeken worden op deze publiek plek te midden van gerenommeerde musea moet gestimuleerd worden.
    Met het verdwijnen van de museummuren staat alle kunst letterlijk op straat. De schilderijen krijgen een plek tussen de bomen op sokkels geïnspireerd op Lina Bo Bardi’s MASP. Een groot aantal sokkels blijft vrij als een belofte voor toekomstige kunstwerken.

    Locatie
    Museumpark, Rotterdam

    Gebruikte kunst
    Expositievormgeving Museum of Art Sao Paulo, Lina Bo Bardi, 1957-68

    Een schaduw naar het verleden

    Kunst in de openbare ruimte vertelt een boodschap. Monumenten spreken over historische gebeurtenissen. Andere kunst zegt iets over de maatschappij, de buurt of kunst in het algemeen. In Rotterdam is de Tweede Wereldoorlog het meest voorkomende onderwerp. Het beeld van Zadkine op het Plein 1940 is het meest bekende. Maar er is ook een monument ter nagedachtenis aan het Duitse ultimatum uit 1940, een verzetsmonument op de Westersingel, een kunstwerk voor de ingang van het OorlogsVerzetsMuseum dat de schaduw van de Duitse bommenwerpers symboliseert, diverse grafmonumenten op de begraafplaats van Crooswijk die de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog symboliseren en ga zo maar door.

    Laten we de verhalende kracht van kunst benutten in het onderwijs en de beelden plaatsen op het schoolplein. Daar kunnen de kunstwerken worden bekeken, worden besproken, worden schoongemaakt en misschien wel worden gereproduceerd. Daar worden ze aanleiding voor een les en stof tot gesprek en kunnen de verschillende verhalen van de stad aan de jongste generatie worden overgebracht.

    Locatie
    Hildegardis mavo, Walenburgerweg 35, Rotterdam

    Gebruikte kunst
    Monument, L.H. Timmerman-Papenhuijzen, 1988
    De Verwoeste Stad, Ossip Zadkine, 1951
    Schaduw, Onno Poiesz, 2009

    De schoonheid van het verval

    Santa Claus van Paul McCarthy, in de volksmond bekend als Kabouter Butplug staat symbool voor de consumptiemaatschappij. Zoals bij de Kerstman alles te halen is, geldt dat ook voor het winkel- en uitgaansgebied rond het Eendrachtplein waar het kunstwerk uiteindelijk is beland. Het voorstel is Santa Claus niet langer te onderhouden. In de loop der tijd zal het zwart gestileerde beeld langzaam een groene huid krijgen, afbrokkelen en licht schuin gaan staan. De drang steeds iets nieuws te willen aanschaffen wordt hiermee tegengegaan. Het aangezicht verandert immers continue wat steeds weer een nieuw beeld oplevert. Niet alleen Santa Claus maar ook andere beelden die kostbaar zijn in onderhoud kan een dergelijk lot toebedeeld worden.

    Locatie
    Eendrachtsplein, Rotterdam

    Gebruikte kunst
    Santa Claus, Paul McCarthy, 2004

    Inpakken en wegwezen

    De hoed van Lou Bandy wordt elk najaar uit het water van het Vroesenpark getakeld als bescherming tegen het krakend ijs. Iedere keer wordt het Centrum Beeldende Kunst gebeld door verontruste burgers die zich afvragen waar het kunstwerk is gebleven. Een selectie voor de relevantie van specifieke kunstwerken in de openbare ruimte voor het grote publiek kan op soortgelijke wijze plaatsvinden. Kunstwerken kunnen ingepakt worden als zouden ze opgeruimd worden. Wanneer er burgers bellen voor een kunstwerk, kan het op de plek blijven. Op die manier wordt er betrokkenheid bij de burgers gekweekt, wordt het straatbeeld tijdelijk veranderd en zal blijken wat de moeite waard is om te behouden.

    Locatie
    Westersingel, Rotterdam

    Gebruikte kunst
    L’homme qui Marche, Auguste Rodin, 1961
    Liggende Figuur, Fritz Wotruba, 1971
    Het Afscheid, Umberto Mastroianni, 1955

    Lezen met Erasmus

    Het verplaatsen en opnieuw bouwen van obelisken was de eerste aanzet om het middeleeuwse Rome te transformeren tot barokke stad. De plekken om de obelisken heen ontwikkelden in de eeuwen hierop volgend tot pleinen en prominente publieke plekken in de stad.
    Voor de kunst in Rotterdam is een soortgelijke functie toebedeeld. Het beeld van Erasmus heeft na vele omzwervingen een plek gekregen op het Grotekerkplein. Het standbeeld verzonken in een tribune maakt het mogelijk om op gelijke hoogte met Erasmus een boek te lezen.

    Locatie
    Grotekerkplein, Rotterdam

    Gebruikte kunst
    Erasmus, Hendrick de Keyser, 1622

    Het Beeld in de Maas

    In 1988 wordt het initiatief genomen om een beeld te plaatsen ter gelegenheid van 650 jaar stadsrechten en 50 jaar wederopbouw. Verscheidene internationaal vermaarde kunstenaars worden uitgenodigd een voorstel te maken voor een megalomaan kunstwerk in de Maas. De plek die gekozen is, betreft de voet van de nog te realiseren Erasmusbrug. De jury kiest voor de inzending van Niek Kemps, dat bestaat uit uitwaaierende koperen schijven. Het beeld is er nooit gekomen. Als ode aan het idee voor een kunstwerk in de Maas presenteren wij deze plek als nieuw depot voor de afgeschreven Rotterdamse kunst. Het water zal de kunstwerken preserveren, net zoals een oud scheepswrak, zodat ze, wederom waardevol bevonden, uit het water getild kunnen worden.

    Locatie
    Voet Erasmusbrug

    Gebruikte kunst
    Nieuwe Delftse Poort, Cor Kraat, 1995

    Columbarium

    De stad is leeg, veel gebouwen staan leeg. Geen hond die er nog wilt wonen of kantoor wilt houden. Of toch? De sculpturen hoor je niet klagen over ouderwetse liften, slecht geïsoleerde gevels of nalatig onderhoud. De sculpturen die voorheen in de openbare ruimte stonden worden verplaatst naar publiek toegankelijke gebouwen die een dak boven het hoofd geven. Het onderhoud wordt zo teruggedrongen tot het sporadisch verwijderen van spinrag.

    Locatie
    Stadhuisplein

    Gebruikte kunst
    Cascade, Atelier van Lieshout, 2010
    Sterker door strijd, Hanke Hans, 1951
    Seated Woman, Willem de Kooning, 1969
    Zonder titel, Joel Shapiro, 1999
    Auto in parkeergarage aan het Weena, Cor Kraat, 1987
    en meer

    De procentsregeling voor bestaande kunstwerken

    Na de tweede wereldoorlog trad de kunst naar buiten. In de eerste helft van de twintigste eeuw werd de kunst in de publieke ruimte nog grotendeels bedacht en uitgevoerd in de sfeer van het herdenkingsmonument. In de tweede helft echter werd de beschermde omgeving van de museummuren verlaten en verruild voor de publieke ruimte als decor van de kunst. Zowel in de stedelijke als de natuurlijke omgeving werden ruimten ingericht voor het tonen van kunst in de buitenlucht.

    Een voorbeeld daarvan is het openluchtmuseum Middelheim in Antwerpen (1950). In het Middelheimmuseum is in de buitenruimte een kopie van de museale ruimte nagestreefd. Kunstwerken staan er in een harmonische relatie met de omgeving. Later, vanaf de jaren zestig, ontstond aandacht voor de context. Vanuit een conceptueel denken ontstond een kritische bewustwording van de stedelijke en rurale ruimte. Zo organiseerde Jan Hoet onder de titel ‘Chambres d’Amis’ (1986) een manifestatie waarin de kunst doordrong tot in de private woning van de inwoners van Gent.

    In meerdere Europese landen, zoals Nederland, Frankrijk, Duitsland en Zweden werd deze beweging van de kunst naar buiten door de overheid ondersteund door het instellen van een percentageregeling. Dit betekende dat bij overheidswerken een bepaald percentage van het bouwbudget aan kunst werd besteed. De regeling diende drie doelen. Ten eerste de inpassing van kunst in de wederopbouwpolitiek; ten tweede de financiële ondersteuning van de kunstenaar en ten derde het op gang brengen van een cultureel democratiseringsproces in de publieke ruimte.

    Nu is het tijd voor een volgende stap; door de eenprocentsregeling niet langer te gebruiken voor het vervaardigen van nieuw werk maar voor het integreren van bestaande kunst in nieuwbouw. Ieder nieuw te realiseren gebouw neemt een bestaand kunstwerk onder haar hoede. De kunst wordt op een openbaar toegankelijke plek in het bouwwerk geïntegreerd om zo onderdeel uit te maken van een nieuwe levenscyclus die met de nieuwbouw wordt gestart.

    Locatie
    toekomstige stadskantoor van OMA
    Rodezand, Rotterdam

    Gebruikte kunst
    De Hommage, Marten Toonder, 2002

    Stille wachters

    Begraven is een laatste eer bewijzen. We brengen de overledene naar zijn of haar rustplaats. Aan het graf staan we stil, we verstillen, worden een standbeeld voor heel even. Dode mensen onder de grond en mensbeelden boven de grond. Of mensbeelden onder de grond en standbeelden boven de grond. Net als de mensen dragen we de beelden uit de publieke ruimte ten grave. Want als Pim op zijn eigen graf kan staan dan kan het beeld Sterker door Strijd van Hanneke Hans staan op de dodenakker van de begraafplaats van Crooswijk.

    Locatie
    Begraafplaats Crooswijk
    Kerkhoflaan/Crooswijksebocht, Rotterdam

    Gebruikte kunst
    De Verwoeste Stad, Ossip Zadkine, 1951
    Erasmus, Hendrick de Keyser, 1622
    Wilhelmina, Charlotte van Pallandt, 1968
    Pim Fortuyn, Daphne du Barry, 2003
    Fanny Blankers Koen, Han Rehm, 1984
    en meer